Kort antwoord
Hoe werkt een warmtepomp? Hij haalt warmte uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater en brengt die met een compressor naar een hogere temperatuur, zodat je er je huis en je kraanwater mee verwarmt. Omdat hij warmte verplaatst in plaats van maakt, levert hij volgens Milieu Centraal met 1 kWh stroom 3 tot 5 kWh warmte op. Een elektrische kachel haalt uit diezelfde kWh maar 1 kWh warmte.
Wat is een warmtepomp?
Een warmtepomp is een verwarmingstoestel op stroom dat warmte uit de omgeving oppompt naar je cv-water, je kraanwater of de lucht in huis. Het principe ken je van je koelkast. Die haalt warmte weg uit de binnenkant en geeft die achterop af aan je keuken. Een warmtepomp doet hetzelfde, alleen haalt hij de warmte van buiten en geeft hij die binnen af.
Ook lucht van 0 °C bevat nog warmte, alleen op een te laag niveau om je huis mee te verwarmen. De warmtepomp krikt die temperatuur op naar het niveau dat je radiatoren of vloerverwarming nodig hebben. Daar gebruikt hij stroom voor, maar het grootste deel van de warmte komt gratis uit de omgeving.
Hoe werkt een warmtepomp stap voor stap?
De werking van een warmtepomp draait om een koudemiddel dat rondstroomt in een gesloten kringloop. Dat is een vloeistof die al bij een heel lage temperatuur kookt. Het koudemiddel wordt steeds afwisselend gas en vloeistof en neemt bij die overgangen warmte op of geeft die af. De kringloop heeft vier stappen.
- 1
1. Verdampen: warmte opnemen
In de verdamper blaast een ventilator buitenlucht langs buizen met koud, vloeibaar koudemiddel. Bij een lucht-water warmtepomp zit die verdamper in de buitenunit. Het koudemiddel kookt al ver onder nul, neemt de warmte uit de lucht op en wordt gas.
- 2
2. Comprimeren: temperatuur omhoog
De compressor perst het gas samen. Net als bij een fietspomp die warm wordt als je pompt, stijgt de temperatuur daardoor flink. Dit is de stap die stroom kost.
- 3
3. Condenseren: warmte afgeven
Het hete gas stroomt door de condensor, een warmtewisselaar waar je cv-water langs loopt. Het koudemiddel geeft zijn warmte af aan dat water en wordt weer vloeibaar. Het opgewarmde water gaat naar je radiatoren, je vloerverwarming of het boilervat.
- 4
4. Expanderen: druk eraf
Een expansieventiel laat de druk van het vloeibare koudemiddel zakken. Daardoor koelt het sterk af, kouder dan de buitenlucht. Zo kan het in de verdamper opnieuw warmte opnemen en begint de kringloop van voren af aan.
Werkt een warmtepomp ook als het buiten vriest?
Ja, een warmtepomp werkt ook bij vorst, omdat het koudemiddel in de verdamper altijd kouder is dan de buitenlucht. Zolang dat zo is, stroomt er warmte van de lucht naar het koudemiddel. Wel daalt het rendement als het kouder wordt, want de compressor moet dan een groter temperatuurverschil overbruggen.
Rond het vriespunt kan er ijs op de buitenunit komen. De warmtepomp ontdooit zichzelf dan af en toe door de kringloop kort om te keren. Je ziet daarbij soms een wolk damp bij de buitenunit: dat hoort zo en is geen storing.
Op de koudste dagen krijgt de warmtepomp hulp. Bij een hybride warmtepomp springt de cv-ketel bij, volgens Milieu Centraal vaak als het buiten kouder is dan ongeveer 4 °C, al kan die grens worden aangepast. Een all-electric warmtepomp kan dan een elektrisch element bijschakelen. Dat element is minder zuinig, maar springt alleen bij als de warmtepomp het in z'n eentje niet redt.

Wat betekenen COP en SCOP bij een warmtepomp?
De COP (coefficient of performance) zegt hoeveel warmte een warmtepomp maakt per eenheid stroom, op één moment en onder vaste omstandigheden. Een COP van 4 betekent: 1 kWh stroom erin, 4 kWh warmte eruit. Fabrikanten noemen erbij waar ze meten, bijvoorbeeld A7/W35: buitenlucht (A) van 7 °C en cv-water (W) van 35 °C.
De SCOP (seasonal coefficient of performance) is het gemiddelde over een heel stookseizoen, met zachte en koude dagen samen. Die zegt dus meer over je verbruik per jaar dan de COP. Volgens RVO ligt de SCOP van een warmtepomp meestal tussen 3 en 5, oftewel 300 tot 500 procent rendement.
Wat zo'n rendement betekent voor je stroomrekening, hangt af van je huis en je verbruik. Dat rekenen we voor verschillende woningtypes voor bij het stroomverbruik van een warmtepomp.
Hoe hoog is de COP in de praktijk?
De COP van één en dezelfde warmtepomp verschilt per dag. Twee dingen bepalen hem: hoe koud het buiten is en hoe warm het cv-water moet worden. De Consumentenbond rekende het voor met een lucht-water warmtepomp:
| Afgiftesysteem | Buitentemperatuur | Watertemperatuur | COP |
|---|---|---|---|
| Vloerverwarming | 7 °C | 30 °C | 5,9 |
| Radiatoren | 7 °C | ongeveer 37 °C | 4,2 |
| Vloerverwarming | -2 °C | hoger dan bij 7 °C | 3,5 |
| Radiatoren | -2 °C | hoger dan bij 7 °C | 2,8 |
Rekenvoorbeeld van de Consumentenbond (bijgewerkt februari 2026), geen meting van een bepaald merk. Ook bij -2 °C met radiatoren levert de warmtepomp nog bijna drie keer zoveel warmte als hij aan stroom verbruikt.
Wat bepaalt hoe zuinig een warmtepomp draait?
Hoe zuinig een warmtepomp in jouw huis is, hangt van vier dingen af. De eerste twee zie je terug in de tabel hierboven.
De aanvoertemperatuur
Dat is de temperatuur van het water dat naar je radiatoren of vloer gaat. Hoe lager, hoe kleiner de sprong die de compressor moet maken en hoe hoger de COP. Daarom is vloerverwarming zo'n goede match. Hoe je dat voor jouw huis checkt, lees je bij warmtepomp met radiatoren of vloerverwarming.
De buitentemperatuur
Een lucht-water warmtepomp heeft het lastiger naarmate de buitenlucht kouder wordt. Op een zachte herfstdag draait hij veel zuiniger dan op een vriesdag in januari.
De bron
De bodem houdt het hele jaar een vrij gelijke temperatuur, de buitenlucht niet. Een bodemwarmtepomp haalt daardoor een hoger rendement dan een lucht-water warmtepomp.
Isolatie en het juiste vermogen
Een goed geïsoleerd huis heeft minder warmte nodig, zodat de warmtepomp met lager water toe kan. Een warmtepomp die goed op je warmtevraag is afgestemd, draait rustig door in plaats van steeds aan en uit te slaan.

Welke bronnen gebruikt een warmtepomp: lucht, bodem of water?
De bron is de plek waar de warmtepomp zijn warmte vandaan haalt. In Nederlandse woningen is buitenlucht verreweg het meest gebruikt. Volgens voorlopige cijfers van het CBS stonden er eind 2025 ruim 661.000 lucht-water warmtepompen bij woningen, tegenover ruim 168.000 bodem- of waterwarmtepompen. De grootste groep, ruim 1,7 miljoen, is lucht-lucht: airco's die ook verwarmen.
| Bron | Hoe de warmte wordt opgehaald | Rendement | Past vooral bij |
|---|---|---|---|
| Buitenlucht (lucht-water) | Ventilator in de buitenunit blaast lucht langs de verdamper | Lager op koude dagen. SCOP met alleen radiatoren bijvoorbeeld 2,9 (Consumentenbond) | De meeste bestaande woningen, als hybride of all-electric |
| Bodem (bodem-water) | Gesloten leiding in een boring, bijvoorbeeld 80 meter diep (Milieu Centraal) | Hoger: de bodem blijft rond 12 °C. SCOP bijvoorbeeld 4,5 tot 5 (Consumentenbond) | Nieuwbouw of grote verbouwing, met ruimte en budget voor een boring |
| Grondwater | Water uit de ondergrond loopt langs de verdamper | Hoger dan buitenlucht, omdat grondwater het hele jaar ongeveer even warm is | Vooral collectieve systemen, aldus RVO |
| Buitenlucht naar binnenlucht (lucht-lucht) | Airco blaast verwarmde lucht direct de kamer in | Vergelijkbaar met lucht-water bij energielabel A++ of hoger (Milieu Centraal) | Losse ruimtes en bijverwarmen. Geen warm kraanwater |
CBS-cijfers voor 2025 zijn voorlopig (StatLine, tabel warmtepompen; aantallen). Een bodembron zie en hoor je niet, maar een boring is duur: Milieu Centraal rekent voor een bodemwarmtepomp met zo'n € 30.000.
Wat doet een warmtepomp in huis?
Wat een warmtepomp in jouw huis doet, hangt af van het type: verwarmen, kraanwater opwarmen en soms koelen. Een hybride warmtepomp werkt samen met je cv-ketel. De warmtepomp doet het meeste verwarmingswerk, de ketel springt bij op koude dagen en maakt je warme kraanwater. Milieu Centraal rekent met 60 tot 70 procent minder gas voor verwarming.
Een all-electric warmtepomp vervangt de ketel helemaal en verwarmt ook je kraanwater, via een boilervat. Dat water warmt hij elke week even op tot boven 60 °C om legionella te voorkomen. Een lucht-lucht warmtepomp is in feite een airco die ook verwarmt: hij blaast warme lucht de kamer in en maakt geen warm kraanwater. Hoe dat in de praktijk uitpakt, lees je bij verwarmen met een airco.
Sommige warmtepompen kunnen 's zomers ook licht koelen via de vloerverwarming. Met een bodemwarmtepomp gaat dat zuinig; bij een lucht-water warmtepomp kost het volgens Milieu Centraal meer stroom.



